Een Duurzaam Evenwicht: Het Versnellingsakkoord Stikstofemissiereductie 2021-2030

Disclaimer: Stikstofinfo.net werkt met het middenveld en vele experts aan een eigen concept plan, dit artikel is geen weergave van de ideeën van stikstofinfo.net.

Inleiding

De stikstofproblematiek in Nederland is een urgent en complex vraagstuk. Een groot deel van de Natura 2000-gebieden verkeert in een slechte staat, terwijl tegelijkertijd veel economische projecten stilliggen vanwege een tekort aan ontwikkelruimte. Dit heeft geleid tot een impasse waarin natuurbehoud, economische vooruitgang en landbouwontwikkeling met elkaar lijken te botsen.

Om deze patstelling te doorbreken, presenteerden een aantal invloedrijke organisaties – waaronder LTO, Bouwend Nederland, Natuurmonumenten, VNO-NCW, MKB-Nederland en Natuur & Milieu – in mei 2021 het Versnellingsakkoord Stikstofemissiereductie 2021-2030. Dit akkoord stelt een integrale aanpak voor waarin stikstofemissies versneld worden teruggedrongen, terwijl economische ontwikkeling en een toekomstperspectief voor ondernemers gewaarborgd blijven.

De Kern van het Akkoord

Het hoofddoel van het versnellingsakkoord is het creëren van een duurzaam evenwicht tussen ecologie en economie. Dit wordt gerealiseerd door:

1. Versnelde stikstofemissiereductie: In plaats van de in de stikstofwet vastgelegde doelstelling van 26% reductie in 2030, wordt een ambitieuzere doelstelling van 40% emissiereductie nagestreefd.
2. Balans tussen natuurherstel en economische ontwikkeling: Van de 177 mol/ha/jaar stikstofruimte die vrijkomt door emissiereductie, wordt 117 mol gebruikt voor natuurherstel en 60 mol voor economische ontwikkeling.
3. Een robuust verdienmodel voor ondernemers: Vooral binnen de landbouw moeten bedrijven perspectief krijgen om te verduurzamen, innoveren of, indien nodig, op een eerlijke manier te stoppen.
4. Juridische houdbaarheid: De maatregelen in het akkoord worden wettelijk verankerd, zodat stikstofreductie, natuurherstel en economische ontwikkeling daadwerkelijk plaatsvinden.

Benodigde Investeringen

Om deze doelen te bereiken, vraagt het akkoord om een jaarlijkse investering van minstens € 1,7 miljard van 2021 tot 2030. Dit bedrag komt bovenop de middelen die al waren toegekend onder de stikstofwet en wordt onder andere besteed aan:

• Natuurherstel en natuurinclusieve landbouw: € 0,44 miljard per jaar.
• Innovatieve landbouwmaatregelen: € 0,67 miljard per jaar.
• Uitkoop en verplaatsing van piekbelasters: € 0,56 miljard per jaar.
• Meten, monitoren en onderzoek: € 0,06 miljard per jaar.

De Gebiedsgerichte Aanpak

Een cruciaal onderdeel van het akkoord is de gebiedsgerichte aanpak. In plaats van generieke landelijke maatregelen worden stikstofreductie en natuurherstel afgestemd op de specifieke omstandigheden van verschillende regio’s. De provincies krijgen hierin een centrale rol en moeten samenwerken met ondernemers, natuurorganisaties en het Rijk.

De gebiedsgerichte aanpak omvat:

• Wettelijke verankering van reductiedoelen per sector en gebied.
• Sterke regie van provincies en het Rijk om ervoor te zorgen dat maatregelen worden uitgevoerd.
• Integrale beoordeling per gebied waarin natuurherstelmaatregelen en emissiereducties op elkaar worden afgestemd.

Stikstofregistratiesysteem en Stikstofbank

Om de emissiereducties en ontwikkelruimte transparant en juridisch houdbaar te maken, stelt het akkoord voor om een nationaal stikstofregistratiesysteem op te zetten. Dit systeem monitort:

1. Of de natuurdoelen binnen Natura 2000-gebieden tijdig worden gehaald.
2. Of de reductiedoelstellingen per sector en per gebied worden behaald.
3. Hoeveel ontwikkelruimte beschikbaar is op basis van gerealiseerde reducties.

Daarnaast wordt een nationale stikstofbank opgericht. Deze bank fungeert als een verdeelpunt voor ontwikkelruimte en geeft stikstofruimte uit op basis van juridische en ecologische criteria.

Maatregelen voor Stikstofreductie

Het akkoord bevat een breed maatregelenpakket voor verschillende sectoren:

1. Landbouw

De landbouwsector speelt een sleutelrol in de stikstofreductie. Het akkoord stelt de volgende maatregelen voor:

• Innovatieve stalsystemen en managementmaatregelen: Deze moeten leiden tot een emissiereductie van 119 mol/ha/jaar.
• Verplaatsen of uitkopen van piekbelasters: Dit levert een extra reductie van 56 mol/ha/jaar op.
• Stimuleren van natuurinclusieve landbouw: In overgangszones rond Natura 2000-gebieden wordt € 3 miljard geïnvesteerd om boeren te ondersteunen die willen overschakelen op emissiearme bedrijfsvoering.

Daarnaast wordt een stoppersregeling voorgesteld, waarbij boeren die vrijwillig hun bedrijf willen beëindigen hiervoor een financiële compensatie krijgen.

2. Industrie, Mobiliteit en Bouw

Ook andere sectoren dragen bij aan de stikstofreductie:

• Verduurzaming van de industrie, bouw en energiesector.
• Stimuleren van emissieloze mobiliteit zoals elektrificatie van voertuigen en gebruik van waterstof.
• Vermindering van uitstoot door scheepvaart en luchthavens via elektrificatie en walstroomvoorzieningen.

3. Meten, Monitoren en Bijsturen

Om te zorgen dat de maatregelen effectief zijn, wordt sterk ingezet op:

• Metingen op bedrijfsniveau om NH₃-emissies real-time te registreren.
• Monitoring van stikstofdepositie in natuurgebieden om te beoordelen of natuurherstel daadwerkelijk plaatsvindt.
• Evaluaties om bij te sturen als doelen niet worden gehaald.

Oplossing voor PAS-melders en Drempelwaarde

Het akkoord pleit voor een snelle legalisatie van PAS-melders en andere knelgevallen door 11 mol/ha/jaar aan depositieruimte beschikbaar te stellen. Daarnaast wordt voorgesteld een drempelwaarde in te voeren, zodat kleine stikstofbronnen niet onnodig belemmerd worden in hun vergunningverlening.

Conclusie: Een Gebalanceerde Oplossing?

Het Versnellingsakkoord Stikstofemissiereductie 2021-2030 presenteert een uitgebalanceerd plan waarin natuurherstel en economische ontwikkeling hand in hand moeten gaan. Door een ambitieuze reductiedoelstelling te combineren met maatwerk per gebied, hoopt dit akkoord Nederland uit de stikstofimpasse te halen.

Tegelijkertijd is de uitvoering van het akkoord afhankelijk van politieke wil, financiële investeringen en de medewerking van alle betrokken sectoren. Of dit plan daadwerkelijk de impasse doorbreekt, hangt af van de mate waarin het kabinet en de betrokken partijen zich eraan committeren. Maar één ding is duidelijk: zonder een stevige en gedragen aanpak blijft Nederland worstelen met de stikstofproblematiek.