Leeuwarden, april 2025 — Tijdens een recent werkbezoek van een Vlaamse delegatie aan de Dairy Campus in Leeuwarden klonk een boodschap die in Nederland al langer resoneert, maar nu ook over de grens weerklank vindt: de kritische depositiewaarde (KDW) heeft haar beste tijd gehad. Een van de krachtigste stemmen in dit debat is die van prof. dr. Wim de Vries, onderzoeker bij Wageningen University & Research (WUR). Zijn oproep: stop met het juridisch verankeren van onzekere modellen, en kies voor een doelgericht, emissiegedreven stikstofbeleid.
De wetenschap als kompas, niet als keurslijf
De Vries behoort tot een groeiende groep wetenschappers die zich kritisch uitlaten over het huidige Nederlandse stikstofbeleid. Volgens hem is de KDW — een rekenkundig afgeleide norm voor stikstofdepositie — geen robuuste basis voor beleid. Ze is gebaseerd op modellen die met elke nieuwe wetenschappelijke publicatie kunnen verschuiven. Toch is deze norm sinds de beruchte PAS-uitspraak van de Raad van State (2019) hét toetsingskader geworden in vergunningenprocedures, met verstrekkende gevolgen voor de landbouw, woningbouw en infrastructuur.
De Vries stelt dat deze juridisering van wetenschappelijke modellen Nederland “in een stikstofmoeras” heeft doen belanden. Zijn kritiek is inhoudelijk: wetenschappelijke onzekerheden horen thuis in het debat, niet in de rechtbank. Een model is immers geen meting, maar een schatting — vaak met grote onzekerheidsmarges. Het is volgens hem onverstandig om veehouders, bouwers en overheden afhankelijk te maken van abstracte rekenregels die door niemand volledig begrepen of gecontroleerd kunnen worden.
Emissiebeleid: meten wat er uitkomt
Wat stelt De Vries dan voor? In plaats van te rekenen met depositie op natuurgebieden — die sterk afhankelijk is van modelaannames, windsnelheden en verspreidingscoëfficiënten — pleit hij voor een emissiegericht beleid. Dat wil zeggen: de uitstoot per bedrijf of per activiteit moet omlaag, en dat wordt het nieuwe toetsingskader. Niet langer de impact op een individueel Natura 2000-gebied centraal stellen, maar het beperken van de uitstoot aan de bron.
Zo’n koerswijziging betekent niet dat natuurbescherming uit beeld verdwijnt. Integendeel. Het vereist juist een veel concretere aanpak: meten, monitoren en reduceren. De technologie is er inmiddels om stalemissies te meten (in gesloten systemen zoals bij varkens) en te schatten (via managementtools zoals de Kringloopwijzer bij melkvee). Dit wordt ook onderkend door collega-onderzoeker Albert Winkel, die stelt dat vergunningen in de toekomst doelvoorschriften moeten bevatten: “Je bepaalt als overheid hoeveel emissie is toegestaan, de boer kiest zelf hoe hij dat bereikt.”
Vlaamse scepsis en bewondering
De Vlaamse delegatie, bestaande uit politici, stallenbouwers en belangenbehartigers, toonde zich enerzijds onder de indruk van de geavanceerde Nederlandse meetstal op de Dairy Campus — uitgerust met sensoren, afgesloten stalcompartimenten en real-time monitoring. Tegelijkertijd klonk ook scepsis: “Dit systeem is bijna gesloten. In Vlaanderen zijn melkveestallen vrijwel altijd open. Daar is meten nog veel moeilijker,” aldus Boerenbondconsulent Sander Herinckx.
Maar juist dat onderstreept het punt van De Vries: de overgang naar emissiebeleid betekent niet dat alles morgen meetbaar moet zijn, maar dat we realistische indicatoren kiezen die sturen op reductie — niet op perfectie. En ook in Vlaanderen groeit het besef dat het huidige vergunningenbeleid vastloopt op juridische onzekerheden en maatschappelijke frustratie.
Politiek draagvlak groeit
Minister Femke Wiersma (BBB) heeft zich al achter het idee van een emissiegericht beleid geschaard, en liet begin dit jaar weten de stikstofaanpak te willen ombouwen van middelvoorschriften naar doelvoorschriften. Dat betekent concreet: geen gedetailleerde verplichtingen meer over welk type stalvloer of voeradditief, maar een duidelijke grens aan de jaarlijkse emissie. De sector kiest zelf hoe die reductie wordt behaald — met innovatie, management of schaalverkleining.
Voorwaarde is wel dat de overheid duidelijke kaders stelt en betrouwbare meet- of schattingsinstrumenten biedt. De rol van wetenschap verandert daarmee van normsteller naar validator en innovator.
Conclusie: Een weg vooruit
De oproep van Wim de Vries komt op een cruciaal moment. Zowel in Nederland als in Vlaanderen kraakt het stikstofbeleid in zijn voegen. Het juridische fundament wankelt, de maatschappelijke onvrede groeit, en de economische gevolgen zijn groot. Juist nu is er behoefte aan een beleid dat robuust is, uitlegbaar, en bovenal uitvoerbaar.
Professor De Vries biedt geen simpele oplossing — maar wel een werkbare richting: stop met het najagen van modelmatige precisie, en begin met sturen op feitelijke emissiereductie.
Het is een stem die gehoord moet blijven worden — niet alleen in Leeuwarden, maar ook in Den Haag, Brussel en alle stallen daartussenin.
StikstofInfo.net - Alles over Ammoniak en stikstofverbindingen 
Plaats een reactie