StikstofInfo.net – Alles over Ammoniak en stikstofverbindingen

Technocratie onder het mom van natuurbeleid – de kern van Plasterks waarschuwing

Ronald Plasterk – oud-minister, wetenschapper en columnist – ontving op 21 mei 2025 de Pim Fortuyn Prijs. Zijn toespraak raakte een gevoelige snaar. Niet alleen bij mensen die zich zorgen maken over de staat van de democratie, maar ook bij degenen die al jaren wijzen op de technocratische wurggreep waarin Nederland is beland via het stikstofdossier.

Plasterk beschrijft een fundamentele verschuiving in het politieke landschap. Wat ooit de linkse, inhoudelijk gedreven stroming was – gericht op sociale rechtvaardigheid, kleine ondernemers en kritisch debat – is veranderd in een technocratisch blok dat macht legitimeert met modellen, commissies, en complexe beleidssystemen. Deze bureaucratische bestuurstijl beroept zich op “de wetenschap”, maar vaak zonder de openheid die de wetenschap zelf vereist: twijfel, toetsing, en ruimte voor tegenargumenten.

De technocratische modellenwereld van stikstof

Binnen het stikstofbeleid is deze ontwikkeling haarscherp zichtbaar. De hele Nederlandse natuur- en vergunningenstrategie rust op het model AERIUS, een systeem dat gebaseerd is op het rekenhart van het RIVM: het OPS-model. Hoewel deze modellen ooit zijn ontwikkeld als hulpmiddel bij beleidsevaluatie op grote schaal, zijn ze inmiddels verworden tot het sluitstuk van juridische besluitvorming op microniveau.

Een boer die een paar koeien extra wil houden of een bakker die zijn oven vervangt, kan worden tegengehouden omdat het model zegt dat er ergens in een Natura 2000-gebied 0,01 mol extra stikstof zou kunnen neerslaan – een hoeveelheid die vaak niet meetbaar is, maar wél juridisch bindend blijkt.

Dat is wat Plasterk bedoelt met de “gijzeling” van het land: modellen worden ingezet als machtsinstrument, niet als open wetenschap. In plaats van empirische toetsing en publieke discussie, zien we een politiek systeem dat zich verschuilt achter experts en rekensoftware. Links, dat ooit de kritische stem van de burger vertegenwoordigde, verdedigt nu het oncontroleerbare beleid van gesloten modellenkamers.

Van democratie naar technocratie: stikstof als casus

Plasterks rede is meer dan een cultuurkritiek. Het is een pleidooi voor het herstellen van democratische controle en gezond verstand. En juist het stikstofbeleid biedt een spiegel van hoe ver we zijn afgedwaald van die principes.

Zo wees een recente analyse op Stikstofinfo.net erop dat het OPS-model structureel de lokale neerslag van ammoniak overschat. Het model is slecht gekalibreerd op vlakke, open agrarische landschappen zoals Nederland die kent, en gaat uit van conservatieve, moeilijk toetsbare aannames over atmosferische verspreiding en depositie.

Daar komt bij dat wetenschappers die hier kritiek op leveren – of die nieuwe, meetbare inzichten aandragen – vaak worden weggezet als ‘niet-peer-reviewed’, ‘activisten’, of ‘te nauw betrokken bij de sector’. Een voorbeeld van de door Plasterk gesignaleerde autoritaire reflex: niet het argument telt, maar de afkomst van de spreker.

Wat moet er anders?

Als we de geest van Fortuyn en de boodschap van Plasterk serieus nemen, moeten we het stikstofbeleid fundamenteel herzien. Niet vanuit de emotie, maar juist op basis van open wetenschappelijk debat, meetbare data en bestuurlijke proportionaliteit. Concreet betekent dat bijvoorbeeld:

  • Erken dat modellen onzekerheden bevatten en gebruik ze niet als absolutistische meetlatten.
  • Stel een onafhankelijke toetsingscommissie in die modellen én meetdata vergelijkt.
  • Introduceer drempelwaarden voor betekenisvolle depositie, zoals Duitsland dat doet (bijvoorbeeld <1 mol niet meer juridisch relevant).
  • Zet in op robuust natuurbeheer dat niet afhankelijk is van 0,01 mol modellogica, maar van werkelijke ecologische verbeteringen.

Tot slot

Het is ironisch dat juist in naam van ‘de wetenschap’ het publieke debat zo onder druk is komen te staan. Plasterk roept op tot een herwaardering van democratisch realisme: beleid maken dat toetsbaar, uitlegbaar en proportioneel is. Voor wie zich al jaren verdiept in het stikstofdossier is deze oproep geen abstractie, maar een directe bevestiging van wat velen al voelden: het is tijd om het roer om te gooien.

“De democratie staat onder druk,” zei Plasterk. Misschien is het stikstofmodel wel het duidelijkste bewijs daarvan.

Bronnen

—

Plaats een reactie