GroenLinks-PvdA: “De doelen staan. De vraag is: hóe komen we daar?”
Studio Foodlog spreekt met politieke partijen over hun plannen voor landbouw, voedselketen en natuur. In deze aflevering gaat Dick Veerman in gesprek met Laura Bromet (GroenLinks-PvdA). Nederland “zit op slot”, zegt Veerman: boerenproblemen gijzelen het land, beleidskeuzes zijn uitgesteld. Wat is de koers van GroenLinks-PvdA richting de verkiezingen van 2025?
Bromet begint met een helder kader: de doelen liggen allang vast.
“We hebben klimaatdoelen afgesproken bij het Klimaatakkoord van Parijs. We hebben internationale afspraken gemaakt over de waterkwaliteit en over de natuur… De vraag is eigenlijk niet zo heel erg waar we naartoe gaan, want dat is bekend. De vraag is meer: hoe gaan we daar naartoe?”
Daarmee zet ze meteen de toon: de doelen zijn niet politiek.
“Als je aan GroenLinks-PvdA vraagt: blijven die doelen overeind staan? Dan is het antwoord daarop ronduit ‘ja’… We willen heel graag met partijen praten over de manier waarop die doelen bereikt worden. Daar willen we ook best water bij de wijn doen. Maar die doelen staan.”
Depolariseren: niet weer twisten over wát, maar praten over hóe
Bromet verwijt een deel van het veld dat het doel zelf wéér ter discussie wordt gesteld:
“Je ziet dat er heel veel twijfel gezaaid is door bepaalde partijen… Die hebben gezegd: dat hoeft allemaal niet. Of: dat gaan we regelen op een manier waarvan bekend is dat het niet kan.”
Haar uitnodiging: vorm coalities met partijen die de opgave erkennen en voer daar het gesprek over de route. Ze ziet die coalitie in de Kamer:
“Er rolde zich een natuurlijke coalitie uit: GroenLinks-PvdA, CDA, VVD, NSC, ChristenUnie, SP, Partij voor de Dieren, D66… een hele brede groep met een Kamermeerderheid die die doelen erkennen en daar ook maatregelen willen nemen.”
Volgens Bromet is dát het antwoord op de verlammende onzekerheid bij boeren:
“Het eerste wat ze zeggen: we worden gek van de onzekerheid. Er moet langjarige zekerheid komen voor boeren… beleid om boeren te helpen in die grote veranderingen. En je moet niet wachten tot de laatste boer meekomt. Hekkensluiters… die moet je ook durven achterlaten.”
Met wie kan het, met wie niet?
Over SGP en BBB zegt Bromet dat zij zich “buiten het debat” hebben geplaatst:
“Nog steeds in de ontkenning… alles willen houden bij het oude, puur conservatisme.”
Bij de VVD is het beeld wisselend. Met Tom van Kampen “kon ze goede zaken doen”, maar na zijn vertrek werd het “veel moeilijker”.
“Ik hoop dat de VVD terugkeert naar het redelijke… en afstand neemt van de populistische stijl.”
Het CDA ziet ze als deel van de oplossingsrichting, mits helder blijft dat de doelen niet gepolitiseerd worden en dat uitvoering gebiedsgericht kan — maar wél binnen rijkskaders.
Rijkskaders + gebiedsprocessen: ordenen na 40 jaar uitstel
Bromet kan leven met gebiedsprocessen — ze was eerder al “voorstander” toen minister Van der Wal die lijn inzette — mits het Rijk duidelijke randvoorwaarden stelt:
“Er hoort bij dat je randvoorwaarden formuleert vanuit het Rijk… en dat je goed bedenkt: wat voor landbouw willen we eigenlijk overhouden?”
De strategische keus is onvermijdelijk:
“Willen wij de tweede landbouwexporteur van de wereld blijven, ten koste van een heleboel andere dingen die we ook willen — natuur, woningbouw? Of zetten we in op kwaliteit: laten zien dat we een innovatief land zijn, voorbeeld voor de wereld, maar zonder dat we ‘die stukken vlees’ zelf als hoogst haalbare exportproduct blijven produceren?”
Kortom: ordeningskeuzes terug op tafel, na decennia ruimtelijke vrijblijvendheid.
2045: lage milieudruk, eerlijk inkomen, breed innovatiespectrum
Veerman vraagt om een toekomstbeeld. Bromet wil geen karikatuur (“Hans-en-Grietje-landbouw”), maar resultaatcriteria:
“Ik zou hopen dat wij als Nederland de richting wijzen naar een landbouw waar boeren een goed inkomenkunnen verdienen met zo min mogelijk input en zo min mogelijk milieuschade.”
Daar past een breed palet bij — van laag-input bedrijfsvoering tot foodtech:
“Bij ons is alles bespreekbaar… Je kunt praten over een boer die boert zoals misschien 100 jaar geleden, maar ook over kweekvlees of over fermentatie. Daar staan wij voor open.”
Ze prikt door het frame ‘minder dieren = onhaalbaar businessmodel’ heen met concrete, positieve voorbeelden uit haar eigen omgeving (bioboer, vleesveehouder) waar verdienmodellen wél werken, mits doelen en randvoorwaarden helder zijn.
Gezondheid en chemie: volgorde, normering en prikkels
Bromet brengt pesticiden en gezondheid nadrukkelijk in:
“We zijn in het gedrang gekomen met issues als bestrijdingsmiddelen waar heel veel Nederlanders zich zorgen over maken… glyfosaat in het huisstof, de angst voor Parkinson.”
De instrumentenkoffer is volgens haar breed, mits consistent ingezet:
- Regels: “We kunnen regels stellen waardoor bepaalde dingen niet meer mogelijk zijn.”
- Subsidies: “We geven boeren geld van ons allemaal; we kunnen sturen naar wat we wél willen.”
- Doelen: “Uitgangspunt is dat de milieudruk drastisch afneemt. En dat boeren gelukkig zijn.”
Die combinatie vraagt complex maatwerk per deelsector (varkens, kip, akkerbouw, sierteelt). Maar de richting is duidelijk: minder emissies, hogere dierenwelzijnsnorm, eerlijke betaling.
Politieke strategie: ontpolitiseer de opgave, politiseer het hoe
Het kernframe van GroenLinks-PvdA is depolarisatie via duidelijkheid: depolitiseer wát (doelen), politiseer hóe(routes, tempo, instrumenten).
“We willen liever de regie nemen en de schouders eronder zetten… Niets doen heeft ook consequenties.”
Bromet koppelt dat aan lange termijn: zekerheid voor boeren en ruimte om te investeren, zonder eindeloos verschuivende doelpalen. Hekkensluiters houden het tempo niet tegen — daarmee kiest ze expliciet voor voortgangboven unanimiteit.
Wat betekent dit concreet voor beleid? (samengevat uit het gesprek)
- Doelen (Parijs, water, natuur) zijn niet onderhandelbaar; de route wél.
- Rijkskaders + gebiedsprocessen: nationaal ‘wat en waarom’, regionaal ‘waar en hoe’.
- Ordeningskeuze: minder nadruk op bulkexport; kwaliteit & innovatie als kompas.
- Breed innovatiespectrum: van precisie/laag-input tot kweekvlees/fermentatie.
- Gezondheid & milieu: stevige normering en prikkels om milieudruk fors te verlagen.
- Zekerheid voor boeren: langjarig beleid en ondersteuning; niet wachten op hekkensluiters.
(Opmerking: dit zijn beleidslogische conclusies uit Bromets antwoorden; ze noemt geen concrete getallen of jaartallen in het transcript.)
Analyse: een ‘doelen-first’ coalitierecept
Bromets lijn verschilt van de SGP-insteek (doelsturing + vakmanschap + fair trade) en sluit deels aan bij D66 (innovatie en systeemverandering), maar met een hardere borging van doelen en een breder gezondheidskader. Het is een coalitie-strategie die kan werken als drie voorwaarden samenkomen:
- Politieke afspraak dat doelen niet worden opengebroken;
- Rijkskaders die écht richting geven (en niet wegdelegëren wat onpopulair is);
- Gebiedsprocessen met instrumenten, geld en tempo — zó dat voorlopers door kunnen en achterblijvers het tempo niet blokkeren.
De spanningspunten zijn zichtbaar: export-oriëntatie vs. kwaliteit/ruimteclaims; tempo en ‘hekken sluiten’; en het blijvende geschuif bij partijen als de VVD, waar Bromet “hoopt” op terugkeer naar “het redelijke”. Toch laat het gesprek vooral een bestuurlijke belofte zien: kies de richting, organiseer zekerheid, en maak meters met een breed palet aan innovaties.
Slot
“De doelen staan,” zegt Laura Bromet. Wie wil praten over hóe we die halen, is partner. De rest is — in haar woorden — twijfel zaaien of conservatisme dat het land in de wachtstand houdt.
De uitruil die GroenLinks-PvdA biedt: langjarige zekerheid en steun voor boeren die willen bewegen, in ruil voor drastische daling van milieudruk en een kwalitatieve koers voor de Nederlandse landbouw. Of die depolariserende lijn landsbreed vaste grond krijgt, hangt af van de coalitie na de stembus. Maar het kompas ligt klaar: doelen eerst, routes op tafel, en door.
StikstofInfo.net - Alles over Ammoniak en stikstofverbindingen 
Plaats een reactie