Belangrijkste Onderzoeksspelers in het Nederlandse Stikstofveld

In Nederland zijn verschillende organisaties actief in het stikstofveld, elk met een specifieke rol. Deze organisaties dragen gezamenlijk bij aan het verzamelen van gegevens, onderzoek naar stikstofemissies, beleidsontwikkeling en regelgeving. Hier volgt een overzicht van de belangrijkste spelers en hun bijdrage aan het stikstofdossier.

RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)

Het RIVM speelt een centrale rol in het monitoren van stikstofdepositie en het ontwikkelen van rekenmodellen om stikstofemissies te voorspellen en analyseren. Een van de belangrijkste hulpmiddelen van het RIVM is Aerius, een rekeninstrument dat wordt gebruikt voor vergunningverlening en beleidsbeslissingen met betrekking tot stikstof. Het RIVM coördineert ook onderzoeksprogramma’s die gericht zijn op de impact van stikstof op de gezondheid en het milieu. Als onafhankelijk kennisinstituut levert het RIVM cruciale data en analyses die de basis vormen voor het stikstofbeleid.

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)

Het Ministerie van LNV is verantwoordelijk voor het beleid rondom stikstof en heeft een belangrijke rol in de financiering van stikstofonderzoek en -maatregelen. LNV bepaalt de kaders voor emissiereductie en ondersteunt de implementatie van innovaties die bijdragen aan het terugdringen van stikstofuitstoot. Het ministerie werkt nauw samen met andere partijen om de stikstofuitstoot te verminderen en om landbouw en natuur in balans te brengen. LNV stelt daarnaast subsidies en financieringsmogelijkheden beschikbaar om de transitie naar duurzamere productiemethoden in de landbouw te ondersteunen.

Wageningen Universiteit en Research (WUR)

De WUR is een belangrijke onderzoekspartner op het gebied van stikstof. Het onderzoeksinstituut voert studies uit naar emissies, hun bronnen en effectieve manieren om deze te reduceren. Daarnaast is de WUR betrokken bij initiatieven als NEMA (Nutrient Emissions Model for Agriculture), GIAB (Geïntegreerde Adviesbasis Ammoniak en Bemesting) en INITATOR, die bijdragen aan het inzichtelijk maken van stikstofemissies in de landbouwsector. De WUR helpt ook bij de ontwikkeling van emissiefactoren en geeft adviezen aan de overheid over innovatieve technieken die uitstoot kunnen verminderen. Hiermee speelt WUR een sleutelrol in het leveren van de wetenschappelijke basis voor beleid en regelgeving. De belangrijkste actoren bij de WUR zijn professor Wim de Vries, professor Margreet van Zanten (ook RIVM, zie Inaugurle Rede) en professor Maarten Krol.

RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)

De RVO ondersteunt ondernemers op het gebied van duurzaamheid en innovatie en speelt een rol bij de uitvoering van stikstofbeleid door middel van het verstrekken van subsidies en adviezen. Binnen het stikstofdossier is RVO verantwoordelijk voor het beheren van het RAV-systeem (Regeling Ammoniak en Veehouderij), waarin emissiefactoren voor verschillende diersoorten en houderijvormen zijn opgenomen. Deze emissiefactoren worden gebruikt om stikstofuitstoot vanuit de veehouderij te berekenen en zijn een belangrijke bron voor vergunningverlening en beleidsbeslissingen. RVO zorgt er hiermee voor dat de stikstofuitstoot nauwkeurig kan worden vastgelegd en gemonitord.

CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek)

Het CBS speelt een ondersteunende rol door statistische data te verzamelen en te publiceren die essentieel zijn voor het stikstofbeleid. Zo voert het CBS diertellingen uit en verzamelt het gegevens over landbouwactiviteiten, die de basis vormen voor de berekening van stikstofemissies. Deze statistische gegevens zijn essentieel voor het modelleren van de stikstofuitstoot en geven een representatief beeld van de huidige situatie in Nederland. De data van CBS worden onder andere gebruikt door het RIVM en de RVO om tot betrouwbare rekenmodellen te komen.

Emissieautoriteit

De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) is verantwoordelijk voor de naleving en handhaving van emissieregels in Nederland en draagt bij aan de monitoring en controle van emissiehandelssystemen. Hoewel de focus van de NEa ligt op CO₂ en andere broeikasgassen, speelt de autoriteit ook een rol in het bredere kader van emissieregels waar stikstof een onderdeel van uitmaakt. De NEa ziet erop toe dat bedrijven zich houden aan de vastgestelde emissienormen en dat vergunninghouders hun uitstoot correct rapporteren. Hiermee draagt de Emissieautoriteit bij aan een consistente handhaving van de emissieregels in Nederland.

Centrum voor Milieuwetenschappen (CML)

Het Instituut voor Milieuwetenschappen (CML) zet zich in voor de bescherming van biodiversiteit en het natuurlijk kapitaal van de planeet. Door toonaangevend te zijn in het vakgebied streeft het instituut naar impact via natuurwetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Het doel is een leefbare planeet te behouden, zowel voor de huidige als voor toekomstige generaties. Op deze website wordt toegelicht hoe dit wordt gerealiseerd. Hoogleraar Environmental sustainability Jan Willem Erisman is verbonden aan CML en de Universiteit Leiden.

TNO – Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek 

TNO stelt jaarlijks in samenwerking met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een lijst samen met generieke emissiefactoren voor wegverkeer in Nederland. Deze emissiefactoren geven een gemiddelde weer van de hoeveelheid milieuschadelijke stoffen die per gereden kilometer wordt uitgestoten onder een gemiddelde verkeerssituatie. De lijst bevat zowel actuele emissiefactoren als voorspellingen voor de uitstoot in toekomstige jaren, waarmee een beter inzicht wordt verkregen in de bijdrage van wegverkeer aan de milieukwaliteit. Martijn Schaap is een van de belangrijke onderzoekers bij TNO.

CLM Onderzoek en Advies

CLM Onderzoek en Advies is een onafhankelijk adviesbureau dat zich richt op duurzaamheid en milieuvraagstukken in de landbouw, veehouderij, voedselproductie en natuurbeheer. Met een sterke focus op praktische oplossingen en beleidsondersteuning helpt CLM bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties om hun milieuprestaties te verbeteren. Door middel van onderzoek, advies en educatie streeft CLM ernaar de agrarische sector en de voedselketen te verduurzamen, waarbij zowel economische haalbaarheid als ecologische impact centraal staan. Met specifieke expertise in thema’s als bodemgezondheid, waterkwaliteit, biodiversiteit en klimaatverandering werkt CLM aan een toekomstbestendige, natuurinclusieve landbouw en een gezonder leefmilieu. Wouter van der Weijden is oprichter van deze organisatie.