Hoe bereken je de ammoniaksaldering van een melkveehouderij? Pak je KLW erbij!

Dit artikel is gebaseerd op een uitgebreider artikel dat op Foodlog staat.

Wat gebeurt er met de ammoniak die vrijkomt uit een stal? En hoeveel daarvan belandt werkelijk in de natuur? Dat zijn kernvragen in het Nederlandse stikstofbeleid. Ingenieur Wouter de Heij onderzocht het op basis van feiten, met hulp van boeren. Zijn conclusie: veel ammoniak komt niet in kwetsbare natuurgebieden terecht, maar daalt al snel neer op het eigen grasland of bij de buurman. In dit artikel leggen we op eenvoudige manier uit hoe je een ammoniak(saldering)balans per bedrijf kunt opstellen — een eerlijker manier om te meten hoeveel stikstof er écht het erf verlaat.

Wat is een ammoniakbalans?

Een ammoniakbalans is een boekhouding van stikstof in de vorm van ammoniakgas (NH₃). Het rekent in kilo’s ammoniak per jaar. De balans bestaat uit twee zijden:

• Emissies – hoeveel ammoniak komt vrij op het bedrijf?
• Deposities – hoeveel van die ammoniak slaat weer neer op eigen grond of in de directe omgeving?

Het verschil tussen die twee bepaalt hoeveel ammoniak het bedrijf werkelijk ‘de wereld in stuurt’. We zijn van mening dat je net als bij zonnepanelen moet kijken naar deze balans per bedrijf.

De drie bronnen van emissie

1. Stalemissie

Elke koe stoot via mest en urine ammoniak uit in de stal. Afhankelijk van staltype en management varieert dit van ongeveer 9 tot 12 kg per koe per jaar.

👉 Bij 120 koeien kom je uit op 1.080 tot 1.440 kg ammoniak per jaar.

2. Mestopslag

In de mestkelder of opslag komt ook ammoniak vrij. Deze bijdrage wordt vaak bij de stalemissie opgeteld.

3. Bemesting op het land

Wanneer mest wordt uitgereden op grasland komt ammoniak vrij, afhankelijk van hoeveelheid stikstof (TAN) en toedieningsmethode.

• Met derogatie (meer dierlijke mest toegestaan): ± 23 kg per hectare
• Zonder derogatie (nieuwe norm vanaf 2025): ± 17 kg per hectare

👉 Bij 50 hectare grasland is dat 850–1.150 kg per jaar.

Totale emissie bij een gemiddeld bedrijf (120 koeien, 50 ha):

± 2.000 tot 2.600 kg ammoniak per jaar

De drie vormen van depositie

1. Natte depositie (regen)

Ammoniak lost op in regen en slaat neer. Gemiddeld tussen 3,4 en 6,8 kg per hectare per jaar.

👉 Bij 50 hectare: 170–340 kg per jaar

2. Droge depositie (achtergrondconcentratie)

Ammoniak in de lucht slaat neer op vegetatie zonder regen. Volgens modellen: 8,5 kg/ha, maar volgens De Heij realistischer: tot 22 kg/ha.

👉 Bij 50 hectare: 425–1.100 kg per jaar

3. Depositie uit de eigen stal (Gaussian plume)

Dit is de ‘pluim’ ammoniak uit de stal, die snel weer neerdaalt op eigen land.

• Officieel rekent men met 4–5% van de stalemissie

• Maar modellen zoals OPS laten zien dat dit eerder 9 tot zelfs 20% kan zijn

👉 Bij 1.200 kg stalemissie: 110–240 kg per jaar op eigen land

Twee voorbeeldbalansen

Scenario	Emissie (kg NH₃)	Depositie op eigen land (kg NH₃)	Netto uitstoot
Met derogatie, oude stal	2.600	1.300–1.600	± 1.000–1.300
Zonder derogatie, emissieloze stal	2.000	900–1.200	± 800–1.100

In beide gevallen komt dus 35% tot 60% van de ammoniak weer terecht op het eigen bedrijf. Dat is veel hoger dan de 4% die het RIVM standaard aanneemt.

Waarom is dit belangrijk?

De ammoniak die direct op eigen land neerkomt, bemest het gras opnieuw. Ze verdwijnt niet ‘zomaar’ in de natuur. Daarom moet je deze terugkeer meetellen. Dat noemen we ammoniaksaldering.

Een boer met veel grasland en voldoende afstand tot natuurgebieden zou zo kunnen aantonen dat zijn bijdrage aan stikstofneerslag verwaarloosbaar is. Dat kan helpen in vergunningsprocedures, of zelfs leiden tot vrijstelling van onterecht strenge regels.

Tot slot: van modellen naar realiteit

Het Nederlandse stikstofbeleid leunt zwaar op modelberekeningen. Maar die schatten veel te laag in hoeveel ammoniak al binnen een straal van 500 meter neerslaat. Door per bedrijf een ammoniakbalans op te stellen, op basis van eigen cijfers en lokaal grasland, krijgen we een eerlijker beeld van de echte situatie.

👉 Wil je als boer zelf aan de slag met je ammoniakbalans? Neem contact op of stuur je KringloopWijzer op naar info (a) stikstofinfo.net. Of gebruik deze excel file om zelf de berekeningen te doen. Zo brengen we samen de feiten terug in het stikstofdebat.