Mest wordt niet vuiler als je de koe anders verdeelt. Urgenda linkedin post is wetenschappelijk incorrect wat mij betreft.

Urgenda concludeert dat groen gas uit mest “niet zo groen” is. De notitie van Kalavasta waarop die conclusie rust, laat vooral zien dat een rekenregel elke gewenste uitkomst kan opleveren. Over wat een mestvergister met het klimaat doet, zegt ze weinig.

Een gemiddelde Nederlandse melkkoe geeft zo’n 9.000 kilo melk per jaar en laat daarnaast ongeveer 30 ton mest achter. Wie wil weten hoe klimaatvriendelijk groen gas uit die mest is, moet eerst een vraag beantwoorden die eenvoudiger klinkt dan ze is: welk deel van de uitstoot van die koe hoort bij de mest?

Het Europese antwoord is: niets. De Renewable Energy Directive (RED) behandelt mest als reststroom. De uitstoot van het houden van de koe, van voerteelt tot het methaan dat ze uitboert, komt op rekening van melk en vlees. Wat bij de mest telt, is wat er ná de stal gebeurt.

Kalavasta rekende in opdracht van Urgenda door wat er gebeurt als je dat anders doet. Stel dat de mest een kwart, de helft of zelfs alle klimaatlast van de koe meekrijgt. Bij die laatste variant komt groen gas uit mest uit op ongeveer 700 gram CO₂-equivalent per megajoule, ruim tien keer slechter dan fossiel aardgas. Urgenda maakte daar op LinkedIn de kop van dat groen gas niet zo groen is.

Dat is geen academische kwestie. In de bijmengverplichting voor groen gas krijgen energieleveranciers een doel opgelegd in CO2-ketenreductie in plaats van in kubieke meters, en de RED-rekenmethodiek is daarbij de leidraad. Tegelijk wil een coalitie uit landbouw en energiesector binnen tien jaar de helft van de beschikbare mest omzetten in groen gas, goed voor circa 600 miljoen kuub extra en een verdrievoudiging van de huidige productie. Welke rekenregel je kiest, bepaalt dus welk gas meetelt en wie eraan verdient. pigbusinessnvde

Dezelfde koe, een andere kolom

Het probleem van de Kalavasta-exercitie is dat er fysiek niets verandert. De koe geeft dezelfde melk, produceert dezelfde mest en boert hetzelfde methaan uit. De vergister draait op precies dezelfde mest. Alleen de verdeling op papier schuift.

Kalavasta laat dat zelf netjes zien: hoe meer uitstoot naar de mest gaat, hoe minder er bij de melk overblijft. In het uiterste geval wordt melk boekhoudkundig klimaatneutraal, met nul kilo CO₂-equivalent per liter, terwijl groen gas op 700 gram uitkomt. De totale uitstoot van het systeem is geen gram veranderd.

Welk percentage dan wél klopt, 25, 50 of 75? Daarvoor bestaat geen objectieve maatstaf, erkent Kalavasta zelf. Economische allocatie, allocatie op massa of op energie-inhoud: elke methode geeft een ander getal. Een nieuwe emissiefactor voor groen gas laat zich uit deze scenario’s dus niet afleiden.

De vraag die er wel toe doet

Wie wil weten of mestvergisting het klimaat helpt, moet twee situaties vergelijken. In de eerste wordt melk geproduceerd en belandt de mest maandenlang in de put voordat hij wordt uitgereden. In de tweede ontstaat dezelfde mest, maar wordt die snel uit de stal gehaald, gecontroleerd vergist, wordt het methaan afgevangen en als energie benut, en wordt het digestaat daarna opgeslagen en toegepast.

De uitstoot van de melkproductie is in beide gevallen vrijwel gelijk. Het verschil zit in de mestketen: het methaan dat uit de opslag ontsnapt, hoe snel verse mest wordt verwerkt, lekken uit vergister en opwerking, het eigen energieverbruik, de opslag van digestaat, transport, en het aardgas dat wordt vervangen. Dát verschil is de klimaatprestatie van mestvergisting.

Wat de Europese rekenregel wél doet

De nulallocatie in de RED is geen toevallige boekhoudtruc. Ze is precies zo’n marginale vergelijking: de mest bestaat toch, dus beoordeel wat de verwerking ervan oplevert of kost. Dat verklaart ook de sterk negatieve waarden in de Europese tabellen. Voor biomethaan uit natte mest lopen de typische waarden uiteen van ongeveer –20 tot –103 gram CO₂-equivalent per megajoule, afhankelijk van hoe het digestaat wordt opgeslagen en of restgas wordt verbrand. Een gesloten systeem komt rond de –100 uit.

Ook de –40 gram per megajoule die CE Delft voor Nederlandse monomestvergisting berekent (+6 zonder de zogeheten mestbonus) is daarom geen natuurconstante. Het is een referentie voor een gemiddelde praktijk. De interessante vraag is waarom de ene installatie op –40 uitkomt en een goed gesloten systeem richting –100 gaat. Die vraag beantwoord je door fysieke processen te meten, niet door de koe opnieuw te verdelen.

Methaan is geen CO₂

Er speelt nog iets. Een groot deel van de klimaatvoetafdruk van melk bestaat uit methaan, en methaan gedraagt zich wezenlijk anders dan CO₂. CO₂ stapelt zich op: elke extra ton draagt bij aan verdere opwarming. Methaan breekt binnen enkele decennia af. Het IPCC noemt het daarom een kortlevende klimaatforcer: een constante methaanuitstoot houdt de temperatuur op een verhoogd niveau, maar jaagt die niet verder op. Een dalende uitstoot levert juist snel koeling op. Het IPCC wijst er zelf op dat de gangbare omrekening met GWP100 dat verschil slecht weergeeft. (Ik schreef daar eerder over op Foodlog, in Volgens officiële metingen is de Nederlandse landbouw methaanneutraal.)

Kalavasta telt eerst alle gassen op tot één getal in CO₂-equivalenten en verdeelt die hoop vervolgens over melk en mest. Voor een product-LCA kan dat werken. Maar juist bij mestvergisting, waar de klimaatwinst grotendeels bestaat uit het voorkómen van methaan uit de mestput, verdwijnt zo het belangrijkste onderscheid uit beeld: dat tussen fossiel CO₂, methaan uit de pens, methaan uit de opslag en lachgas, en hoe die zich in de tijd ontwikkelen.

Een vergister is geen alternatief voor melk

Op de laatste pagina zet Kalavasta de circa 14 megaton ketenemissie van de melkveehouderij naast de 1,2 tot 1,5 megaton die vergisting via aardgasvervanging bespaart, plus ongeveer 1 megaton uit vermeden mestopslag. De getallen kunnen elk kloppen, maar wat bewijst hun verhouding? Dat de uitstoot van een hele sector groter is dan de winst uit het verwerken van één reststroom, verrast niemand. Een vergister is nooit bedoeld om de pens van een koe te vervangen. De vergelijking maakt retorisch indruk, maar analytisch voegt ze weinig toe.

Streng beoordelen, maar op het juiste

Niets hiervan betekent dat elke mestvergister duurzaam is. Een slecht ontworpen installatie die lekt, veel energie slurpt, mest over grote afstanden aanvoert of digestaat open opslaat, kan veel minder opleveren dan de RED-tabel belooft. Methaanlekken, werkelijke gasopbrengst, ammoniak, de verwerking van stikstof en fosfaat: het verdient allemaal kritische metingen. Dat is een pleidooi voor betere ketenanalyses, niet voor het naar believen overhevelen van de voetafdruk van melk naar mest.

Kalavasta schrijft uiteindelijk zelf dat de keuze voor een allocatiefactor geen zuiver technische kwestie is. Dat is de nuttigste conclusie van de notitie. Het klimaat trekt zich namelijk niets aan van allocatietabellen. Het reageert op moleculen in de atmosfeer.