Een Nieuwe Koers in het Stikstofdossier: De Eerste Voorzichtige Doorbraken (Kamerbrief 14 februari 2025)

Op 14 februari 2025 heeft minister Femke Wiersma (BBB) de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de eerste concrete stappen die het kabinet zet om Nederland uit de stikstofimpasse te halen. Deze Kamerbrief, getiteld “Aanpak Nederland van het slot, perspectief voor sectoren en herstel van natuur”, markeert een welkome kentering in het vastgelopen stikstofbeleid. Er wordt eindelijk afstand genomen van rigide rekenmodellen en voorzichtig de weg geopend naar een pragmatischer en realistischer beleid.

Samenvatting van de kernpunten:

Wat Staat Er in de Kamerbrief? De brief van minister Wiersma richt zich op vier belangrijke beleidslijnen:

1. Rekenkundige ondergrens naar 1 mol: De rekenkundige drempelwaarde voor stikstofdepositie wordt verhoogd van 0,005 mol naar 1 mol. Dit betekent dat projecten en activiteiten met een minimale stikstofuitstoot niet langer vastlopen op complexe vergunningsprocedures. Deze verhoging is van groot belang voor onder meer PAS-melders, boeren en woningbouwprojecten.
2. Scheiden van NOx en ammoniak: Het kabinet gaat onderzoeken hoe vergunningverlening voor NOx (industrie, verkeer, luchtvaart) en NH3 (landbouw) gescheiden kan worden. Dit voorkomt dat ammoniakrechten van boeren worden opgekocht om industriële uitstoot mogelijk te maken.
3. Van depositie- naar emissiebeleid: Er wordt een begin gemaakt met de verschuiving van het huidige depositiegerichte beleid (waar stikstof exact neerslaat) naar een emissiegericht beleid (wat en hoeveel een regio, of onderneming uitstoot). Dit maakt de regelgeving eenvoudiger, eerlijker en beter handhaafbaar.
4. Voorbereiding nieuwe stikstofwet: Er wordt gewerkt aan een fundamentele herziening van de stikstofwet, gericht op snellere vergunningverlening en meer juridische houdbaarheid. Daarbij wordt expliciet gekeken naar minder strenge normen, zoals in Duitsland, en het schrappen van de Kritische Depositiewaarde (KDW) als juridisch ijkpunt.

Waardering voor deze koerswijziging: Erkenning voor Lef en Realiteitszin.

Deze beleidswijzigingen verdienen oprechte waardering. Minister Wiersma en het kabinet tonen lef door te breken met de starre koers die jarenlang voor rechtsonzekerheid en stagnatie heeft gezorgd. Vooral de verhoging van de drempelwaarde naar 1 mol is een doorbraak. Het erkennen van de onrechtvaardige koppeling tussen NOx en ammoniak is eveneens een stap in de goede richting.

Ook BBB, onder leiding van Caroline van der Plas, verdient lof voor het consequent agenderen van werkbaar stikstofbeleid. Het kabinet erkent hiermee dat de kern van het probleem niet stikstof is, maar de manier waarop wetgeving en modellen zijn ingezet.

Noodzaak voor vervolgstappen: Wat Moet Er Nu Nog Gebeuren? Deze eerste stappen zijn bemoedigend, maar er is meer nodig. Het is cruciaal dat het kabinet vasthoudt aan deze koers en de volgende structurele stappen durft te zetten:

1. Aerius-model uit de wet: Het Aerius-rekenmodel is te onnauwkeurig voor gebruik bij vergunningverlening op individueel bedrijfsniveau. Het is noodzakelijk dat Aerius uit de wet wordt gehaald en vervangen wordt door een pragmatische benadering die gebaseerd is op daadwerkelijke emissies en gemeten depositie.
2. Regionale emissieplafonds: Werk toe naar emissieplafonds per regio (of provincie), zoals eerder voorgesteld door diverse deskundigen. Binnen die plafonds krijgen ondernemers de vrijheid om hun eigen emissiereducties te realiseren, zonder gedetailleerde voorschriften vanuit Den Haag.
3. Meetnet en monitoring: Investeer in een landelijk meetnet voor stikstofdepositie en luchtkwaliteit, zodat beleid en handhaving gebaseerd zijn op objectieve data in plaats van modelberekeningen met grote onzekerheidsmarges.
4. Herijking Natura 2000-gebieden: Herbeoordeel of alle huidige Natura 2000-gebieden daadwerkelijk noodzakelijk zijn en of kleine, versnipperde gebieden niet beter kunnen worden samengevoegd of geschrapt. Dit zou de juridische druk op vergunningverlening verder kunnen verlichten.

Oproep aan het kabinet: Volhouden en Doorpakken

Wij roepen het kabinet en minister Wiersma op om met dezelfde voortvarendheid door te pakken. De eerste stappen zijn gezet; laat dit het begin zijn van een breder herstel van vertrouwen en werkbare regels voor boeren, ondernemers en natuurbeheer. De politiek heeft nu de kans om te laten zien dat een houdbaar stikstofbeleid mogelijk is, waarin economie en ecologie hand in hand gaan.

De recente stappen zijn een lichtpunt na jaren van onzekerheid. Dat verdient waardering, maar ook een oproep tot volhouden. Alleen met een fundamenteel herzien beleid, waarin de huidige onzekerheden rondom vergunningverlening structureel worden aangepakt, de afhankelijkheid van rekenmodellen als Aerius wordt verminderd, en er daadwerkelijk wordt gestuurd op emissiereductie in plaats van op theoretische depositieberekeningen, kan Nederland werkelijk van het stikstofslot worden gehaald. Dit vraagt om doorzettingsvermogen, bestuurlijke moed en de bereidheid om bestaande structuren fundamenteel te herzien. Het is noodzakelijk dat het kabinet niet terugvalt in oude patronen, maar vasthoudt aan deze ingezette koers en blijft luisteren naar de praktijkervaringen van boeren, bedrijven en natuurbeheerders. Alleen zo ontstaat een houdbaar en breed gedragen stikstofbeleid dat zowel natuur als economische ontwikkeling recht doet.