De onrust over het stikstofbeleid beperkt zich allang niet meer tot boerenorganisaties. Ook binnen het CDA en de VVD groeit de kritiek. Lokale afdelingen, juist in gebieden waar de gevolgen van het beleid dagelijks zichtbaar zijn, trekken openlijk aan de bel. Hun boodschap is opvallend eensgezind: de voorgestelde maatregelen zijn te generiek, houden onvoldoende rekening met regionale verschillen en dreigen het platteland economisch en sociaal hard te raken.
Dat is een belangrijk politiek signaal. Maar minstens zo belangrijk is de vraag die daarachter schuilgaat: gaat het huidige pakket eigenlijk wel het vergunningenslot oplossen?
Vanuit Stikstofinfo is het antwoord daarop helder: nee. Niet omdat emissiereductie onbelangrijk zou zijn, maar omdat de voorgestelde maatregelen nauwelijks raken aan de juridische oorzaak van het vergunningenprobleem.
De kritiek komt uit de regio
De Telegraaf beschrijft hoe CDA-fracties uit onder meer Dinkelland, Tubbergen, Losser, Oldenzaal en Land van Cuijk zich openlijk distantiëren van delen van het kabinetsbeleid. Zij wijzen op de grote gevolgen van generieke normen voor grondgebondenheid, mestplaatsing en veebezetting. Volgens hen is wat misschien passend lijkt voor de Veluwe of De Peel niet automatisch geschikt voor Twente of Oost-Brabant.
Die boodschap sluit aan bij wat agrariërs al langer aangeven. Nederland kent grote verschillen in bodem, bedrijfsstructuur, natuurgebieden en emissies. Eén landelijke norm betekent daardoor onvermijdelijk dat sommige gebieden relatief licht worden geraakt terwijl andere onevenredig zwaar worden belast.
Ook binnen de VVD klinkt kritiek. Het Thematisch Netwerk Landbouw, Natuur en Voedsel roept de partij op zich duidelijk uit te spreken tegen het intrekken van bestaande natuurvergunningen en pleit voor aanpassing van de ruime zoneringen rondom Natura 2000-gebieden.
Dat deze geluiden juist uit lokale afdelingen komen, is veelzeggend. Zij zien dagelijks wat de gevolgen zijn voor boeren, loonwerkers, recreatiebedrijven, leveranciers en de leefbaarheid van dorpen.
Maar lost minder uitstoot het vergunningenslot op?
Hier ontstaat een fundamenteel onderscheid tussen natuurbeleid en vergunningenbeleid.
Het kabinet presenteert forse emissiereducties als dé route naar nieuwe vergunningverlening. Dat klinkt logisch: minder uitstoot zou immers moeten leiden tot meer ruimte.
Alleen werkt het juridische systeem zo nauwelijks.
De reden is eenvoudig. Bij iedere nieuwe vergunning moet nog steeds individueel worden aangetoond dat geen significant effect optreedt op Natura 2000-gebieden. Zolang dat beoordelingskader niet verandert, blijft iedere aanvraag afhankelijk van dezelfde juridische toets, dezelfde AERIUS-berekeningen en dezelfde onzekerheden.
Een landelijke emissiereductie van tientallen procenten verandert dat mechanisme nauwelijks.
Sterker nog: zelfs wanneer de landbouwemissie met 40 tot 50 procent daalt, betekent dat niet automatisch dat individuele projecten vergunningen kunnen krijgen. Elke aanvraag blijft immers afzonderlijk beoordeeld worden.
Daarmee ontstaat een paradox.
Nederland investeert miljarden in emissiereductie, terwijl helemaal niet zeker is dat daarmee het vergunningenslot daadwerkelijk verdwijnt.
Het echte probleem zit in de vergunningensystematiek
Volgens Stikstofinfo wordt in het politieke debat nog altijd onvoldoende onderscheid gemaakt tussen twee verschillende doelen.
Het eerste doel is natuurherstel.
Het tweede doel is vergunningverlening.
Die twee worden voortdurend met elkaar vermengd.
De Habitatrichtlijn maakt juist een duidelijk onderscheid tussen de algemene verplichting om natuur te herstellen en de afzonderlijke beoordeling van projecten.
Wie uitsluitend inzet op steeds lagere emissies zonder het vergunningenkader te wijzigen, loopt het risico dat Nederland over tien jaar nog steeds vastzit.
Dat is precies de zorg die inmiddels ook bij gemeenten, provincies en steeds meer politici begint door te dringen.
De praktijk laat dat al zien
De afgelopen jaren is de ammoniakuitstoot al aanzienlijk gedaald. Sinds de jaren negentig bedraagt de reductie ongeveer 65 procent.
Toch is het vergunningensysteem juist steeds verder vastgelopen.
Dat alleen al laat zien dat emissiereductie op zichzelf geen garantie vormt voor juridische ruimte.
Hetzelfde geldt voor de bouw.
Ook daar werd jarenlang aangenomen dat voldoende reductie vanzelf tot vergunningverlening zou leiden. Inmiddels blijkt dat nog steeds talloze projecten vastlopen op individuele stikstofberekeningen en juridische procedures.
Het probleem zit dus niet uitsluitend in de hoeveelheid uitstoot, maar vooral in de wijze waarop Nederland vergunningen beoordeelt.
Daarom is een rekenkundige ondergrens noodzakelijk
Een belangrijk onderdeel van de discussie is de introductie van een rekenkundige ondergrens (RKO).
Daarmee wordt erkend dat modellen zoals AERIUS en OPS een beperkte nauwkeurigheid hebben bij zeer kleine berekende deposities.
Binnen Stikstofinfo is eerder uitgebreid beargumenteerd dat een ondergrens van ongeveer 1 mol per hectare per jaar wetenschappelijk beter verdedigbaar is dan de huidige praktijk waarin zelfs honderdsten of duizendsten van een mol juridisch doorslaggevend kunnen zijn.
Dat maakt vergunningverlening kwetsbaar voor eindeloze juridische discussies.
Ook vergunningen verdienen rechtszekerheid
De discussie over de vijf Brabantse bedrijven laat bovendien zien dat niet alleen nieuwe vergunningen onder druk staan.
Ook bestaande vergunningen blijken minder onaantastbaar dan jarenlang werd gedacht.
Dat zorgt voor grote onzekerheid bij ondernemers.
Investeringen worden uitgesteld.
Banken worden terughoudender.
Bedrijven vragen zich af welke waarde een vergunning eigenlijk nog vertegenwoordigt.
Lokale CDA- en VVD-afdelingen spreken zich daarom niet alleen uit tegen generieke maatregelen, maar ook tegen het relatief eenvoudig kunnen intrekken van bestaande natuurvergunningen.
Dat raakt immers direct aan het vertrouwen in de overheid.
Van landelijke normen naar gebiedsgerichte oplossingen
Juist daarom pleit Stikstofinfo al langere tijd voor een andere benadering.
Niet iedere regio heeft dezelfde opgave.
Niet ieder Natura 2000-gebied kent dezelfde knelpunten.
Niet iedere emissie draagt op dezelfde manier bij aan lokale natuurproblemen.
Een gebiedsgerichte aanpak maakt het mogelijk om daadwerkelijk te kijken waar natuurherstel nodig is, welke maatregelen daar effectief zijn en welke economische activiteiten daarbij passen.
Dat vraagt om samenwerking tussen provincies, terreinbeheerders, agrariërs, gemeenten en ondernemers.
Niet om één landelijke reductienorm die overal hetzelfde uitwerkt.
Politieke kritiek is slechts het begin
Dat lokale CDA- en VVD-afdelingen zich nu openlijk uitspreken, laat zien dat de discussie verschuift.
Waar het debat jarenlang vooral ging over de hoogte van de emissiereductie, ontstaat nu steeds meer aandacht voor de uitvoerbaarheid, de regionale verschillen en de juridische effectiviteit van het beleid.
Dat is een belangrijke ontwikkeling.
Maar uiteindelijk zal de politiek een fundamentelere vraag moeten beantwoorden.
Wil Nederland vooral emissies verminderen, of wil Nederland daadwerkelijk het vergunningenslot oplossen?
Dat zijn niet automatisch dezelfde doelstellingen.
Wie vergunningverlening weer mogelijk wil maken, zal niet alleen moeten kijken naar lagere emissies, maar ook naar het beoordelingskader, de juridische systematiek, de rol van modelonzekerheden en de scheiding tussen natuurherstel en vergunningverlening.
Zolang die discussie uitblijft, dreigt Nederland miljarden uit te geven aan maatregelen die wel de uitstoot verminderen, maar het vergunningenslot nauwelijks openen.
En juist daarom is de groeiende kritiek vanuit lokale CDA- en VVD-afdelingen meer dan een intern partijdebat. Zij leggen de vinger op een vraag die steeds moeilijker te negeren is: als zelfs na forse emissiereducties vergunningen nog steeds vastlopen, is dan niet vooral het systeem aan hervorming toe?
StikstofInfo.net - Alles over Ammoniak en stikstofverbindingen 
Plaats een reactie