Stikstofbeleid: reductie zonder perspectief aldus John Spithoven.

Opiniestuk van John Spithoven m.b.t. het stikstofbeleid (of ontbreken ervan).

De afgelopen vijftien jaar is de Nederlandse varkenshouderij met bijna een derde gekrompen. Niet door gebrek aan ondernemerszin of markt, maar door een wirwar aan regelingen en juridische druk. Voor milieuactivisten als Johan Vollenbroek en zijn medestanders is dat een overwinning. Maar voor de boer betekent het een kapitaalvernietiging zonder perspectief. En wereldwijd? Daar verdwijnen geen varkens, maar verschuift de productie naar landen met minder strenge normen – met mogelijk hogere emissies én meer druk op voedselzekerheid.

Wie denkt dat het “voer voor varkens” zomaar kan worden omgezet in “voer voor mensen”, begrijpt niet hoe voederstromen, eiwitconversie en mondiale handelsketens werken. Krimp in Nederland betekent geen extra brood op de plank, maar meer import en minder strategische autonomie.

Vergunningverlening op slot

De kern van het probleem zit in de juridische verknoping van stikstof en vergunningen.

• In de Omgevingswet (art. 16.53c) wordt een “passende beoordeling” voorgeschreven, maar hoe die eruit moet zien, staat nergens concreet uitgewerkt.
• In de Omgevingsregeling Afdeling 4.5 art. 4.15 wordt de AERIUS-calculator voorgeschreven, maar er ontbreekt elke toelichting hoe de rekenuitkomst zich verhoudt tot die passende beoordeling.
• In het Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL) (art. 4.824 e.v.) staat dat bij nieuwe vergunningen maatwerk mogelijk is via emissiebeleid, maar tegelijk verklaart het overgangsrecht alle vergunningen van vóór 1 juli 2015 onaantastbaar.

En wie bepaalt hoe deze wetten worden uitgevoerd? Niet de Tweede Kamer of het ministerie, maar het Interprovinciaal Overleg (IPO) en uitvoeringsorgaan BIJ12. Deze instelling – buiten de democratische controle – bepaalt feitelijk hoe artikel 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn in de praktijk wordt toegepast.

1 mol-grens en bureaucratie

Het wordt nog absurder: zelfs de invoering van een eenvoudige ondergrens van 1 mol – waarmee zinloze discussies over minieme emissies zouden verdwijnen – wordt door BIJ12 afgewimpeld. Het excuus: “Wij vallen niet onder een ministerie.” Een bureaucratisch steekspel, terwijl ondernemers kapotgaan.

Wetenschap? Onzeker en eenzijdig

De juridische fixatie op “significante effecten” van stikstofdepositie is nauwelijks wetenschappelijk onderbouwd. Tot op heden is er geen enkel bewijs geleverd voor directe droge depositie van ammoniak die door planten rechtstreeks kan worden opgenomen. Modellen en aannames zijn leidend geworden, terwijl robuuste empirische vaststellingen ontbreken.

Zonder solide wetenschap is het begrip “significant effect” in de context van artikel 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn een lege huls. Toch wordt het gebruikt om hele sectoren te verlammen.

Van natuurdoelen naar systeemfalen

Wat begon als een legitieme Europese afspraak om verslechtering van natuur te voorkomen, is in Nederland ontaard in een bureaucratisch moeras. Een moeras waarin:

• ondernemers klem lopen,
• vergunningverlening stil ligt,
• productie verschuift naar het buitenland,
• en natuurorganisaties samen met actiegroepen de feitelijke macht naar zich toe trekken.

Het resultaat is reductie zonder perspectief. Elke veehouder die stopt, geldt als winst voor Vollenbroek en zijn vrienden. Maar de echte vraag – hoe we natuur beschermen én voedselzekerheid waarborgen – wordt niet gesteld.

Conclusie: werk aan de winkel

Zonder politieke moed en transparantie blijft Nederland zichzelf vastzetten in een juridisch web. Er is dringend behoefte aan:

• Heldere kaders in wetgeving en beleid;
• Wetenschappelijke eerlijkheid over de onzekerheden in modellen en depositie;
• Democratische controle op uitvoeringsorganen als BIJ12;
• En vooral: een perspectief voor de boeren die nu de rekening betalen.

Zolang die omslag uitblijft, is elke stikstofreductie er niet één voor de natuur, maar slechts voor de statistieken – en voor de dossiers van Vollenbroek en zijn medestanders.